Alcoholvrij & -arm

Het Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen is duidelijk. 'Alcoholvrij bier' mag alleen worden gebruikt voor bier met ten hoogste 0,1 volumeprocent alcohol (art. 7c). 'Alcoholarm bier' is bier met meer dan 0,1 en ten hoogste 1,2% (art. 7d). Een Nederlands bier van 0,3% of 0,5% is dus wettelijk alcoholarm.

De verwarring heeft twee oorzaken. Ten eerste kijkt de Alcoholwet naar een andere grens: pas boven 0,5% is een drank 'alcoholhoudend', met een leeftijdsgrens van 18 jaar. Ten tweede mogen bieren die in een ander EU-land rechtmatig als alcoholvrij worden verkocht, via de wederzijdse erkenning in principe ook hier zo heten (Warenwet, art. 13d). Zo ging de voorzitter van de Reclame Code Commissie er in 2019 van uit dat een Duits 'Alkoholfrei'-bier met, volgens de brouwer, meer dan 0,1 maar minder dan 0,5% alcohol in Nederland onder die naam mocht worden verkocht, ook met 'alcoholvrij bier' op het Nederlandse etiket. De consument moet dan wel duidelijk worden verteld dat er alcohol in zit; alleen 'Alc.<0,5%vol' vermelden vond de voorzitter onvoldoende.

Daarom is deze stelling deels waar: voor Nederlands bier klopt ze niet, voor sommige bieren uit andere EU-landen wel. Wie bier tot en met 0,5% bedoelt, kan dus beter spreken van 'alcoholvrij en alcoholarm', of van bier dat volgens de Alcoholwet geen alcoholhoudende drank is.

'Alcoholvrij' betekent wettelijk niet 'nul'. In Nederland mag 'alcoholvrij bier' tot 0,1% alcohol bevatten (Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen, art. 7c).

Bieren die in een ander EU-land rechtmatig als alcoholvrij worden verkocht, kunnen meer alcohol bevatten. De Reclame Code Commissie behandelde in 2019 een Duits 'Alkoholfrei'-bier met, volgens de brouwer, meer dan 0,1 maar minder dan 0,5% alcohol. Volgens de voorzitter mocht dat hier onder die naam worden verkocht, maar de consument moet dan wel duidelijk worden verteld dat er alcohol in zit. Volgens de uitspraak wordt in Duitsland in de praktijk tot 0,5% getolereerd, naar analogie van een Duitse regel voor wijn.

En '0.0'? Dat is geen aanduiding uit het Warenwetbesluit, dus daar staat ook geen grens voor. De voorzitter van de Reclame Code Commissie omschreef 0.0-bier in 2019 als bier dat 'in het geheel geen alcohol bevat'. Dat is een omschrijving, geen wettelijke norm.

Wie zeker wil zijn, kijkt dus naar het opgegeven alcoholpercentage.

De Alcoholwet verbiedt het bedrijfsmatig of tegen betaling verstrekken van 'alcoholhoudende drank' aan iemand van wie niet is vastgesteld dat die 18 jaar of ouder is (art. 20). Een alcoholhoudende drank is volgens artikel 1 een drank die bij 20 °C voor meer dan een half volumeprocent uit alcohol bestaat.

Een 0.0-bier, een bier van 0,3% en zelfs een bier van precies 0,5% vallen daar dus niet onder.

Maar 'alcoholarm bier' mag volgens het Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen tot 1,2% alcohol bevatten. Een alcoholarm bier van bijvoorbeeld 0,8% is wél een alcoholhoudende drank, met een leeftijdsgrens van 18 jaar. 'Alcoholarm' betekent dus niet automatisch 'zonder leeftijdsgrens'. Kijk ook hier naar het percentage op het etiket.

Er zijn twee hoofdroutes. Bij de eerste wordt gewoon bier gemaakt en gaat de alcohol er daarna uit. Dat kan met warmte, maar niet door gewoon te koken: bij vacuümdestillatie wordt de druk verlaagd, zodat de alcohol al vanaf ongeveer 34 °C verdampt. Moderne installaties vangen de aromastoffen op en voegen die weer toe. Het kan ook met membranen, zoals omgekeerde osmose en dialyse.

De tweede route is biologisch: ervoor zorgen dat er weinig alcohol ontstaat. Bijvoorbeeld door de gisting vroeg te stoppen, door 'cold contact'-gisting, door een aangepast beslag, of door speciale gisten die maltose, de belangrijkste suiker in wort, niet kunnen vergisten.

Elke route heeft eigen smaakrisico's. Thermische methoden kunnen aroma kosten of kook- en karameltonen geven. Membraanprocessen zijn milder, maar duur. Biologische methoden geven vaak een graanachtige, 'wortige' bijsmaak en minder fruitige tonen.